Kwarts in respirabel stof

Kwarts in respirabel stof

Over dit risico Wet- en regelgeving Gevaren Matrixen
Wat is respirabel stof?
Respirabel stof is dat deel van stof dat kan worden ingeademd, door dringt tot de luchtwegen en hier achter kan blijven.

Wat is kwarts?
Een groot deel van de aardkorst, gesteenten en rotsen bestaat uit zogenaamde ‘silicaten’. Dat zijn verbindingen waarin silicium voorkomt. Het voor de gezondheid meest schadelijke silicaat is kristallijn kwarts.
Bij het werken aan de railinfra kan bij bepaalde activiteiten door het gebruik en bewerking van bepaalde bouwmaterialen kwartsstof vrijkomen. Kwarts komt voor in steenachtige materialen zoals natuursteen, beton, kalkzandsteen, baksteen en tegels. Door bijvoorbeeld het verwerken van ballast, boren in beton, aanmaken van mortels of slopen van beton/steenconstructies kan er kwartsstof vrijkomen.

Wat zijn de risico's?
Het inademen van kwartsstof kan ernstige longaandoeningen veroorzaken. Diep in de longen kunnen de kwartsstofdeeltjes bindweefselvorming veroorzaken. Dat wordt longfibrose of ook wel stoflongen (of silicose) genoemd. Het longweefsel kan dan minder zuurstof opnemen en wordt minder elastisch. Dat kan betekenen dat werknemers bij inspanning kortademig en benauwd worden, gaan hoesten en last krijgen van pijn op de borst. Hoe meer stof is ingeademd, hoe meer schade er ontstaat en die schade is niet meer te herstellen. De beschadiging van de longen gaat namelijk door. Het verraderlijke is dat de meeste mensen er in eerste instantie niet eens zoveel van merken. Pas op latere leeftijd krijgt men er echt last van.

Kwartsstof is opgenomen in de lijst van kankerverwekkende stoffen, blootstelling aan kwartsstof kan longkanker veroorzaken.

In de vigerende Branche RI&E en in de ArboCatalogus van de RailInfra (Arbo Spoort!) wordt het risico van blootstelling aan respirabel stof en kwartsstof onderkent bij werkzaamheden zoals onderhoud, vernieuwing en nieuwbouw van het spoor. Hierbij kan gedacht worden aan afgraven en lossen ballast, werken met stopmachine, kettinghor en ballastafwerkmachine.

Naar aanleiding van bovenstaande, en het feit dat de Inspectie SZW het aspect kwartsblootstelling als speerpunt hanteert, heeft het bestuur van de Stichting Arbeidsomstandigheden en Spoorwegveiligheid (SAS) onderzoek gedaan naar de kwartsproblematiek in de railinfrabranche.

Om de kwartsproblematiek in kaart te brengen is door de SAS een plan van aanpak opgesteld en uitgevoerd met daarin de volgende stappen. De doelstelling van de metingen is om de blootstelling van de medewerkers aan respirabel stof en kwartsstof vast te stellen:
  1. Er is vastgesteld bij welke werkzaamheden en bij welk materieel er kwartsstof vrijkomt;
  2. De aanwezige gegevens m.b.t. blootstelling aan kwartsstof (meetrapporten) zijn geinventariseerd en geactualiseerd;
  3. De gegevens m.b.t. de blootstelling aan kwartsstof per machine/werkmethode/situatie zijn beoordeeld en vastgelegd;
  4. Op basis van werkbezoeken is een door I-SZW beoordeeld en akkoord bevonden een meetplan opgesteld.
  5. Metingen zijn uitgevoerd conform NEN-EN 689 van vooraf vastgestelde worst case situaties. Metingen zijn uitgevoerd voor die werkzaamheden/processen waar geen gegevens van bekend zijn of waar de meetgegevens gedateerd van zijn;
  6. Meetresultaten zijn verwerkt en beoordeeld. Op basis van de meetresultaten zijn beheersmaatregelen voor zowel de korte termijn als de lange termijn vastgesteld.

    De blootstelling is in kaart gebracht voor worst case situaties middels persoonsgebonden metingen, plaatsgebonden metingen en metingen van de achtergrondwaarde.  Zie foto’s
    De gemeten concentraties respirabel stof en kwartstof zijn getoetst aan hun respectievelijke grenswaarden. Op basis van deze toetsing zijn korte en lange termijn maatregelen vastgesteld.

    Voor de korte termijn heeft de SAS besloten dat er direct maatregelen in de branche genomen moeten worden ter bescherming van de eigen medewerkers zoals aangegeven in de matrix beheersmaatregelen per werkmethode. Deze matrix beschrijft de kritische activiteiten, die volgens de meetresultaten, boven de wettelijk vastgestelde grenswaarden komen en dus schade aan de gezondheid kunnen opleveren. Dit heeft geresulteerd in een directe actie richting de aannemers waarbij de SAS heeft aangegeven dat aannemers in de RailInfra branche beheersmaatregelen moeten voorschrijven voor de kritische activiteiten waarbij het natstorten van ballast een van de voor te schrijven vereiste beheersmaatregelen is.

    Er wordt gekeken naar nieuwe innovaties, bijvoorbeeld ontwikkelingen om ballast bij storting nat te maken, met als doel verlaging van de blootstelling aan kwartsstof.

    De innovaties zullen door de SAS tevens beoordeeld worden op het introduceren van nieuwe risico’s en de wijze waarop deze al dan niet beheerst worden. Zo nodig zullen aanvullende beheersmaatregelen worden vastgesteld.

    Als vervolg op het uitgevoerde onderzoek naar kwartsstof blootstelling sluit de SAS aan bij het TNO-onderzoek naar de effectiviteit van praktijkgerichte interventies op de werkplek. Dit traject kent een doorlooptijd van vier jaren. Dit onderzoek wordt sinds oktober 2010 in samenwerking met een grote aannemer in de spoorbranche uitgevoerd en biedt een unieke kans om inzicht te krijgen in de meest effectieve manier om blootstelling aan kwartsstof en daarmee samenhangende gezondheidsrisico’s te verlagen.

    Resultaten uit dit onderzoek zullen te zijner tijd in ‘Arbo Spoor(t)!’ opgenomen worden.

    Van een aantal activiteiten en werkmethoden zijn nog geen meetgegevens bekend. De SAS zal in deze situaties aansluiten bij de metingen die worden uitgevoerd tijdens het vier jaren traject van TNO. Indien de SAS het noodzakelijk acht, dan wel constateert dat het TNO traject hierin niet voorziet, zal de SAS apart aanvullende metingen laten verrichten.

    Innovaties en ontwikkelingen in de Branche op het gebied van bronaanpak betreft onder andere:
Bij gebruik van slootwater* is het noodzakelijk te meten op aanwezigheid van andere biologische agentia. Zie biologische agentia ‘ Arbo spoor(t)!’


*De legionellabacterie is alleen gevaarlijk na vermenigvuldiging. Dat gebeurt in water met een temperatuur tussen 20 en 50°C. Boven de 60°C gaat de bacterie dood. De legionellabacterie vermenigvuldigt zich alleen als het water niet doorstroomt, maar langdurig blijft stilstaan in 'dode' hoeken. Sterke doorstroming van water kan aangroei van de bacterie voorkomen. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/legionella